Tytuł: "Śmierć Marszałka"
Autor: Bogusław Wołoszański
Rozdział: Niebezpieczny Przyjaciel

Canaris pamiętał o ostrzeżeniu ustępującego szefa Abwehry, komandora Patziga: “Twoim największym wrogiem będzie SS”. To ostrzeżenie dotyczyło przede wszystkim Reinharda Heydricha. Canaris znał go z czasów, gdy był pierwszym oficerem na krążowniku Berlin, a Heydrich odbywał tam szkolenie. W 1931 r. porucznika Heydricha wydalono z marynarki, gdyż odmówił poślubienia uwiedzionej przez siebie kobiety.
Osiadł na farmie pod Monachium, gdzie Heinrich Himmler, szef bojówek partii nazistowskiej Sturm Staffel SS, zamieszkiwał i prowadził eksperymenty genetyczne na kurach. Himmlerowi spodobał się 27-letni blondyn o doskonałej prezencji. Zlecił mu tytułem próby opracowanie w ciągu 20 minut struktury wywiadu SS. Heydrich, choć nigdy nie miał nic wspólnego ze szpiegowską robotą, wykonał zadanie celująco.
Tak zaczęła się błyskotliwa kariera młodego człowieka, którego głównym motorem działania była niepohamowana ambicja. Niezmordowanie budował swoją służbę bezpieczeństwa Sicherheitsdienst (SD). We wrześniu 1932 r. organizacja ta, zajmująca dotychczas pokój w budynku NSDAP w Monachium, rozrosła się na tyle, że przeprowadziła się do dwupokojowego mieszkania przy Turkenstrasse 23, a niedługo potem zajęła willę na Zuccalistrasse nr 4.
Heydrich domagał się comiesięcznej wypłaty z kasy partyjnej 700 690 marek na pokrycie wciąż rosnących wydatków, ale w odpowiedzi usłyszał, że dochody całej partii nazistowskiej ze składek członkowskich wynoszą 710 000 marek miesięcznie. Dopiero gdy Hitler został kanclerzem, SD otrzymywała co miesiąc 350 000 marek, z czego tylko 80 000 pochodziło z kasy partyjnej, a resztę dostarczano (nielegalnie) z urzędu kanclerskiego.
Heydrich z zawiścią patrzył na działalność wywiadu prowadzoną przez inne agendy partyjne. Kolcem w oku był mu zwłaszcza Departament Polityki Zagranicznej, kierowany przez partyjnego ideologa Arthura Rosenberga. On to zorganizował oddział wywiadu zagranicznego, który prowadził stary towarzysz partyjny (miał legitymację z numerem 7956, z 1922 r.) Arthur Schumann.
Heydrich - korzystając z poparcia Himmlera - doprowadził 9 czerwca 1934 r. do wydania przez zastępcę fuhrera, Rudolfa Hessa, dekretu, na mocy którego włączono oddział Schumanna do SD, a stwierdzenie: poza Sicherheitsdienst RFSS [Reichsfuhrera SS; tytuł Heinricha Himmlera - BW] żadna wywiadowcza ani kontrwywiadów’cza służba nie będzie istniała w partii oddawało Heydrichowi niepodzielną władzę nad służbami specjalnymi SS. Z nienawiścią patrzył na Abwehrę - imperium Canarisa - nie mógł jednak nic zrobić, aby przejąć wywiad wojskowy i zagraniczny; wiedział, że najpierw, musi pozbawić Canarisa poparcia Hitlera. I taki cel sobie postawił. Na razie jednak obydwaj starzy znajomi z krążownika Berlin zachowywali pozory przyjaźni. Gdy Canaris kupił dom przy Betazele 17, w południowo-zachodniej dzielnicy Berlina, Heydrich wprowadził się do domu tuż za rogiem, przy Reiftragerweg 14. Często odwiedzali się, prowadzili przyjazne rozmowy, ale doskonale wiedzieli, że obydwaj oczekują na moment dogodny na pozbycie się konkuren
ta.
Pierwsze zwycięstwo odniósł Heydrich w 1936 r., kiedy to zawarł z Canarisem porozumienie w sprawie rozdzielenia kompetencji obydwu wywiadów. Było to wyraźne ustępstwo ze strony admirała, który podpisując umowę z młodszym kolegą, uznał wpływy i znaczenie jego organizacji.
Czy Heydrich odkrył największą tajemnicę Canarisa: “Schwarze Kapelle”? Prawdopodobnie tak. Jednakże nie udało mu się zdobyć dowodu tak niepodważalnego, aby mógł przedstawić go Hitlerowi. Ale Canaris, świadom niebezpieczeństwa, chwycił “przyjaciela” za gardło. W sobie tylko znany sposób dowiedział się, że Heydrich był pół-Żydem. Dociekł i tego, że rywal z SD interesuje się nie tylko kobietami, a jego seksualne skłonności obejmują również mężczyzn. Każda z tych informacji mogła zniszczyć karierę Heydricha z dnia na dzień. Canaris zebrał dokładne dossier i przesłał je przyjacielowi w Szwajcarii, z poleceniem przekazania redakcji “New York Timesa”, gdyby jemu lub członkom jego rodziny przytrafił się wypadek. Potem poinformował o tym Heydricha. Największy wróg został obezwładniony.
Na jak długo?
Na początku 1941 r. Heydrich przystąpił do likwidacji czeskiego zbrojnego podziemia. Głównym celem było zniszczenie organizacji UVOD (Centralny Komitet Krajowego Ruchu Oporu), pozostającej w ścisłym kontakcie z brytyjską organizacją SOE (Special Operations Executive - Kierownictwo Operacji Specjalnych). W kwietniu i maju w dwóch rajdach na kryjówki UVOD gestapo aresztowało dwóch szefów organizacji: podpułkownika Balabana i podpułkownika Masina. Trzeciemu przywódcy, kapitanowi Vaclavowi Moravkowi, udało się wyniknąć z obławy i zmylić pogoń.
Powiadomił Londyn, że gestapo jest na jego tropie oraz że obawia się o bezpieczeństwo “Franty”. Ta wiadomość zelektryzowała brytyjski wywiad. Za wszelką cenę należało uchronić Moravka i “Frantę”, gdyż taka strata sparaliżowałaby operacje na terenie Czechosłowacji i odcięła wywiad brytyjski od niesłychanie cennego źródła informacji o działaniach Niemców.
“Franta” od 1936 r. współdziałał z szefem wywiadu czechosłowackiego, majorem Josefem Bartikiem. Po wkroczeniu Niemców do Czechosłowacji nie przerwał swojej działalności, lecz nawiązał kontakt z czeskim podziemiem, przez które przekazywał wiadomości wywiadowi brytyjskiemu. Na podstawie jego informacji MI-6 poznała strukturę organizacyjną Abwehry i SD w Finlandii, Jugosławii, Grecji, Turcji, Persji, Egipcie, Rumunii. Ostrzeżenia “Franty” umożliwiły ewakuację brytyjskiego rezydenta, majora Gibsona, i kierownictwa czeskiego wywiadu przed wkroczeniem wojsk niemieckich do Pragi. On informował również o planach ataku na Polskę, Norwegię, Danię, Holandię, Belgię i Francję. Umożliwił wywiezienie z Holandii królowej Wilhelminy i z Norwegii króla Haakona.
Początkowo wywiad brytyjski nie wierzył w autentyczność danych, podejrzewając, że zostały spreparowane przez Abwehrę, jednakże wkrótce przeważająca ich większość okazała się prawdziwa.
Londyn, powiadomiony o niebezpieczeństwie, postanowił zorganizować zamach na Heydricha, aby w ten sposób przerwać penetrację czeskiego podziemia i uchronić “Frantę”.
W grudniu 1941 r. w Czechosłowacji wylądowało 3 komandosów, którzy mieli przeprowadzić operację “Anthropoids” - zamordowanie Heydricha. “Franty” nie udało się jednak uratować; szef SD zdołał ustalić jego tożsamość. Okazał się nim pracownik Abwehry Paul Thummel. Operacji “Anthropoids” zmieniono cel; zamach na Heydricha został odłożony. Komandosi mieli wydostać “Frantę” z gestapo.
Sytuacja Thummela nie była jednak tak tragiczna, jak początkowo się wydawało. Gestapo traktowało go z pewnym szacunkiem, gdyż oddał on ogromne usługi ruchowi nazistowskiemu, za co otrzymał Złotą Odznakę Partyjną. Praca w Abwehrze ułatwiła mu również obronę. Zamiast tłumaczyć się, zaczął oskarżać gestapo o uniemożliwienie mu penetracji czeskiego podziemia, i to w najważniejszym momencie, gdy szykował się do schwytania przywódców. Oczywiście zaprzeczał, że jest “Franta”, a nawet twierdził, że wpadł na trop tego niebezpiecznego szpiega.
Heydrich stracił pewność i poinformował o całej sprawie swego szefa, Himmlera. Ten zaś skontaktował się z Canarisem, który skrzętnie potwierdził zeznania Thummela. Dowody winy Thummela, zebrane przez Heydricha, były bardzo słabe. Uśmiercenie tego człowieka dałoby więc Canarisowi broń przeciwko gestapo i SD. Dlatego też Himmler i Heydrich - choć podejrzewali, że Thummel jest szpiegiem - zwolnili go 2 marca, aczkolwiek pozostał pod nadzorem gestapo. Niedługo cieszył się wolnością. Heydrich był wytrawnym i wytrwałym myśliwym. Przekonany o winie Thummela, wiedział, że wcześniej czy później znajdzie dowody, które pozwolą mu go aresztować i obciążyć zarazem Canarisa. Stało się to w końcu marca. Dwadzieścia dni po zwolnieniu Thummela Heydrich wydał nakaz ponownego aresztowania. Był już gotowy do zaatakowania Canarisa.
Admirał wyczuł zagrożenie i 21 maja 1942 r. przyjechał do Pragi. Po mistrzowsku przeprowadził rozmowę, w której ustalono zasady współpracy Abwehry i SD, dające - w odczuciu Heydricha - tej drugiej organizacji większe możliwości działania w terenie zastrzeżonym dotychczas dla wywiadu wojskowego. Canaris nie miał jednak zamiaru przestrzegać tych ustaleń. Kilka dni później Heydrich zginął w zamachu przeprowadzonym przez zespół “Anthropoids”.
Odszedł jeden wróg, pozostali inni: Kaltenbrunner, Schellenberg i nade wszystko Himmler, który podejrzewał istnienie spisku przeciwko Hitlerowi, aczkolwiek nie wiedział, jak głęboko spisek ten sięga. Ernst Kaltenbrunner, który przejął po Heydrichu kierownictwo Sicherheitsdienstem, chciał opanować również Abwehrę. Czekał na okazję, która pomogłaby mu obalić Canarisa.

Autor: Bogusław Wołoszańsi

Prawa autorskie © . Wszelkie Prawa Zastrzeżone.

Opublikowane: 2005-08-01 (321 odsłon)